Türk Tarihi

Tevhid-i Tedrisat Kanunu (3 Mart 1924)

Parçalanmış ve amaç birliğinden uzak olan öğretim sisteminin düzenlenmesi, Cumhuriyet’in temel gereksinimlerinden biriydi. Bu amaçla 3 Mart 1924’te Tevhid-i Tedrisat Kanunu çıkartıldı.

Tevhid-i Tedrisat Kanunu

Osmanlı Devleti’nde 18. yüzyıldan itibaren başlayan eğitimi çağdaşlaştırma çabaları istenen başarıya ulaşamadı. Geleneksel ve modern eğitim veren kurumların bir arada bulunması eğitim ve öğretimde ikiliğe yol açtı.

Dinî eğitim veren medreseler ve mahalle mektepleri, modern eğitim veren okullar (Galatasaray Sultanisi, Darüşşafaka vb.) ve askerî liseler ülkedeki başlıca eğitim kurumlarıydı.

Okulların bir kısmı ve medreseler Şeriye ve Evkaf Vekâleti’ne bağlıydı. Avrupa tarzında eğitim veren kurumlar ise Maarif Vekâleti’nce yönetiliyordu. Ayrıca devlet kontrolü dışında azınlık okulları ve yabancı devletlerin açtığı okullar da eğitim faaliyetlerinde bulunmaktaydı. Eğitimin içinde bulunduğu bu durum, ülkede kültür çatışmasına yol açıyordu.

Mustafa Kemal, cehaletle savaşın en az düşmanla savaşmak kadar önemli olduğuna inanıyordu. Kurtuluş Savaşı’nın en kritik günlerinde toplanan Maarif Kongresi’nde yaptığı konuşmada çağdaş ve millî eğitimin dayanması gereken esasları belirtmişti.

Parçalanmış ve amaç birliğinden uzak olan öğretim sisteminin düzenlenmesi, Cumhuriyet’in temel gereksinimlerinden biriydi.

Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile:

  • Eğitim devletin işi oldu. Millî Eğitim Bakanlığı kuruldu. Bütün bilim ve eğitim kurumları bu bakanlığa bağlandı ve eğitimdeki dağınıklık giderildi. Öğretim birliği sağlandı.
  • Çağdaş ve laik eğitimin temelleri atıldı.
  • Nitelikli din adamı yetiştirmek için “imam” ve “hatip” okulları açıldı. Ayrıca üniversitede “İlahiyat Fakültesi” kuruldu.
  • Millî kültürün oluşturulması ve kültür birliğinin sağlanması için ortam sağlandı.

Tevhid-i Tedrisat Kanunu’nun kabulünün ardından 11 Mart 1924’te, laik ve çağdaş eğitimin gereği olarak medreseler kapatıldı. Aynı zamanda eğitimin millî niteliği de güçlendirildi.

Mustafa Kemal Edirne İlköğretim Okulunda
Mustafa Kemal Edirne İlköğretim Okulunda

Tevhid-i Tedrisat ile Eğitim Sistemi

Eğitim hayatında yapılan yeni düzenlemeler ile millî eğitim sisteminin esasları şu şekilde oluşturuldu:

  • Eğitimin millî olması
  • Öğretim birliği
  • Karma eğitim
  • Eğitimin yaygınlaştırılması
  • İlköğretimin zorunlu ve parasız olması
  • Öğretimde teori ve uygulamanın birlikte yürütülmesi
  • Öğretim programlarının sosyal hayatın ihtiyaçlarını ve çağın gereklerini karşılaması
  • Öğretim programlarının millî ve bilimsel olması
  • Eğitim ve öğretimde disiplin ilkesi
  • Öğretmenin gerçek bir yol gösterici olması
Mustafa Kemal, İzmir Kız Lisesinden ayrılırken
Mustafa Kemal, İzmir Kız Lisesinden ayrılırken

Yapılan yasal düzenlemelerle eğitim, temel bir insan hakkı olarak kabul edilip yeniden ele alındı. İlköğretimin bütün çocuklar için zorunlu ve parasız hâle getirilmesi sosyal devlet anlayışının önemli görevlerinden biri olan fırsat eşitliği konusunda gelişim sağladı. Halkın eğitim düzeyinin artmasında en önemli adımlardan biri atıldı.

Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile eğitim birliği kurulduktan sonra, çeşitli kanunlarla zararlı fikirlerin kaynakları da kurutulmuş, bu şekilde Türkiye’de yüzyıllardan beri insanın hür düşüncesine engel olan unsurlar birer birer kaldırılarak memleketin ve milletin manevi havası temizlenmişti. Olayın büyüklüğünü kıyaslamak için düşünelim: Büyük Fransız Devrimi 1789’da başladığı hâlde, okullar 1882’de, yani o devrimden ancak 93 yıl sonra laikleştirilebildiği hâlde; ülkemizde Cumhuriyet’in ilan ve kabulünden dört ay sonra eğitim birliğinin başarılması, Büyük Türk Devrimi’nin yüceliğini gösteren parlak bir örnek ve bir belgedir.

Mustafa Kemal, Adana Kız Enstitüsünde ders dinlerken
Mustafa Kemal, Adana Kız Enstitüsünde ders dinlerken

Halifeliğin kaldırıldığı ve Tevhid-i Tedrisat Kanunu’nun kabul edildiği 3 Mart 1924’te iki ayrı yasal düzenleme daha yapıldı:

  • Erkânı Harbiye Vekâleti kaldırıldı. Yerine Genelkurmay Başkanlığı kuruldu. Bu düzenleme ile ordu siyasetin dışına taşındı.
  • Şeriye ve Evkaf Vekâleti kaldırıldı. Şeriye Vekâleti yerine Diyanet İşleri Başkanlığı, Evkaf Vekâleti yerine Vakıflar Genel Müdürlüğü kuruldu. Böylece din işleri siyasetin dışına çıkarılarak laik devlet anlayışı doğrultusunda önemli bir adım atıldı.

3 Mart 1924’te çıkarılan yasalar, toplum yaşayışını çağdaş ve laik esaslara göre düzenlemeyi hedef almıştır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir