Tanzimat Sonrası Ortaöğretim Kurumları

Klasik Dönemde ortaöğretim, medrese çatısı altında gerçekleştirilmekteydi.
Teşkil edilen maarif meclislerinin ele aldıkları meselelerden birisi de ortaöğretimin
yeni bir düzene kavuşturulması olmuştur.

Rüştiyeler: II. Mahmut Dönemine kadar sıbyan mektepleri ile askerî
okullar arasında bir öğretim kademesi bulunmuyordu. Özellikle askerî okullara
öğrenci yetiştirmek amacıyla rüştiyeler açılmıştır. İlk rüştiyenin olumlu sonuçlar
vermesi üzerine hızla yenileri açıldı. Bu okullar, ilk zamanlarda ilkokul üstü
hazırlık okulu, daha sonraları ise ortaokul karakterine sahip bir öğrenim kurumu
hâline geldi. Sıbyan mekteplerini bitirip şehadetname alan öğrenciler sınavsız
rüştiyelere kabul edilirdi. İstanbul’da kızlar için bir kız rüştiyesi açıldı. 1910
yılında 80 kız rüştiyesi bulunmaktaydı.

II. Meşrutiyet Döneminde idadiler, rüştiye sınıflarını da içine alarak orta
öğretim görevini yerine getirmiştir. 1913’te çıkarılan kanunla rüştiyeler iptidai
mektepleriyle birleştirilmiştir.

193. sayfadaki tabloda da görüldüğü üzere rüştiyelerde kapsamlı bir ders
programı vardı. Dinî ve pozitif bilimler birlikte okutulmaktaydı. Ticaretin yoğun
olduğu bölgelerde yabancı dil dersi de (Fransızca) konulmuştur.

İdadiler: Tanzimat Döneminin sonlarına doğru rüştiyelerin üzerinde ve
yüksekokullara öğrenci yetiştiren bir okulun bulunmaması sorun oluşturmuştu.
Bu amaçla 1868’de “Galatasaray Sultanisi” açılmıştı. Ancak vilayetlerde böyle
bir okul yoktu. Hem bu ihtiyaç üzerine hem de bütün tebaanın çocuklarının bir
arada eğitim görebilmeleri ve Osmanlı birliğini sağlamak için idadilerin açılması
fikri, 1869 Maarif Nizamnamesi’yle gündeme geldi. İdadilerin öğretim süresi üç
yıl olacaktı. Daha sonraki dönemlerde rüştiyelerin idadilerle birleştirilmesiyle
kasabalardaki idadilerin eğitim süresi 5, şehirlerdeki ise 7 yıla çıkarıldı. Gündüzlü
olan 5 yıllık idadiler, bulundukları yörenin işlerini idare edecek, imarını
sağlayacak insanlar yetiştirmeyi hedeflerken yüksekokullara öğrenci
göndermeyi amaçlamıyordu. Yatılı olan 7 yıllık idadiler ziraat, ticaret ve sanayi
alanlarına eleman yetiştirmenin yanında öğrencilerini yüksekokullara hazırlayacaktı.
İdadilere duyulan ihtiyaç açıkça belirtilmesine
rağmen, ekonomik zorluklar yüzünden
1873 yılına kadar bu okulların açılması
mümkün olmamıştır. İdadilerin ülke çapında
yaygınlaşmaları II. Abdülhamit Döneminde
olmuştur. Tüm yedi yıllık idadiler 1910-1913
yılları arasında önce “sultani” daha sonra da
“lise” adını aldılar.


Sultaniler:
Sultanilerin açılmasında
Fransız eğitim kurumları model alınmış ve
idadilerin üzerinde eğitim vermeleri hedeflenmiştir. 1873’te eğitime başlayan Dârüşşafaka, sultani seviyesinde eğitim veren bir
okuldu. Fransız askerî lise programını uygulayan bu okulda kimsesiz ve fakir
çocuklar okuyordu.
Sultaniler yaygınlaştırılamayınca 1908’den sonra yedi yıllık idadilerin adı
“sultani”ye çevrildi. İlk kız idadisi 1911’de İstanbul’da açıldı. Bu okul 1913’te
“İstanbul İnas (Kız) Sultanisi”, 1915’te de “Bezm-i Âlem Sultanisi” adını almıştır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir