Kategori: Türk Tarihi

Sıbyan Mektepleri

- 24 Eyl 15

SIBYAN MEKTEPLERİNDE EĞİTİM

Sıbyan mektebi öğretmeni Amasyalı Hüseyin oğlu Ali, 1453’te eğitimle ilgili
yazdığı kitabında şöyle demektedir:

“Çocuk yavaş yavaş ve yumuşak davranışlarla mektebe alıştırıldıktan sonra az az
eğitim ve öğretime geçilmelidir. Ilk yapılacak şey çocuğun yaratılışını tanımaktır. Eğer
uyanık, zeki ve anlayışlı ise dersi yavaş yavaş artırmalıdır. Geç ve zor anlar
yaratılışta ise yapabildiği kadar ders verilmelidir… Verilen bir ders
öğrenilmeden ötekine geçilmemeli, bir harf ya da kelimeyi bilemediği için
çocuk cezalandırılmamalı, anlatımı kolaylaştırarak öğretmeye
çalışmalıdır. Bazı zihinler birçok tekrardan sonra anlayabilir. Hiçbir
çocuktan ümit kesilmemeli. Çok zor anlayan çocuk,
alıştırma yapa yapa zeki olanları bile geçebilir. Öğretmen
usanmadan çaba göstermeli, zihinleri geç gelişen
öğrenciler üzerinde daha çok durmalıdır.”

Prof. Dr. Yahya AKYÜZ, “Türklerde Eğitim”, Türk Tarihi ve
Kültürü, s. 359 (Derlenmiştir.).

Osmanlı Devleti’nde eğitim ve öğretimin yapıldığı ilk okul, sıbyan mektebi
(mahalle mektebi) idi. Külliyelerin içerisinde, camilerin bitişiğinde veya müstakil
bir yapı hâlinde kurulan sıbyan mektepleri her köy, mahalle ve semtte açılmıştır.
Ayrıca bu mektepler kız, erkek veya karma olmak üzere farklı binalar
şeklindedir. Okulları, devlet adamları ya da varlıklı kişiler vakıf yoluyla kurar ve
giderleri vakıf gelirleriyle karşılanırdı. Köylerde, mahallelerde halk iş birliğiyle
de mektep yapar, o zaman öğretmen ücretlerini veliler öderdi.

Okula kayıt-kabul gibi herhangi bir işlem söz konusu değildi. Müslüman olan
her ailenin çocuğu bu mekteplere gidebilirdi. Burada ders verenlerin özel
eğitimleri yoktu. Okuma yazma bilen ve bu iş için uygun olduğu kabul edilen
imam, müezzin, kayyum vb. kişiler bu mekteplerde ders verirlerdi. Kız çocukları
da bilgili, tecrübeli ve hafız olan kadınlar tarafından eğitilirdi.
Okulların genel amacı çocuğa okuma yazma ile İslam dininin kaidelerini ve
Kur’an-ı Kerim okumayı öğretmekti. Bundan dolayı mekteplerde elifba, Kur’an
talimi, bazı surelerin ezberletilmesi, temel ilmihâl bilgileri, tecvit, yazı yazma ve
dört temel işlem öğrencilere öğretilmeye çalışılırdı. Mezuniyet yaşının
belirtilmemiş olmasına rağmen mezun olabilmek için en az bir defa Kur’an’ı
hatmetme mecburiyeti vardı.

Osmanlı Devleti’nde ilköğretim, II. Mahmut Döneminde İstanbul’da zorunlu
hâle getirildi. Sıbyan mektepleri Tanzimat Dönemine kadar görevlerini devam
ettirdi.

Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u fethetmesinden sonra burada yaşayan
Rum ve Galata Latinlerine kendi dinî inanış ve ibadetlerini sürdürmeleri için
kolaylık sağlanmıştı. Daha sonra ülkenin değişik yerlerinde yaşayan Ermeni ve
çoğu Avrupa’dan getirilen Yahudiler de bu imkândan faydalanarak İstanbul’da
okullar açmışlardı. Bu okullar tamamen bağlı oldukları kiliseler, havralar
tarafından denetlenirdi. Devletin herhangi bir denetimi yoktu. Öğreticileri büyük
oranda papaz ve hahamlar idi. Ayrıca Ermeni, Rum ve Yahudi cemaatleri,
kurdukları matbaalarda bastıkları kitaplardan da eğitimde faydalanmışlardır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Sitede Ara
Reklam
Reklam

2005'den beri... - Tarihbilimi.gen.TR