Osmanlı Devleti ve Selçuklularda Divan’ın İşlevi

Osmanlı Devleti’nde divan, önemli devlet işlerinin (askerî, mali, idari ve hukuki) görüşülüp karara bağlandığı yerdi.




Devletin her türlü siyasi kararları burada alınır ve uygulanırdı. Yabancı devletler ile olan ilişkiler, savaş ilanları ve barış anlaşmaları burada karara bağlanırdı. Tımar dağıtımı, arazi tahrirleri (kayıtları) ve vergilerin toplanması gibi mali işlere de bu divan bakardı. Divan-ı Hümayun’un hukuki görevleri de vardı. Gerek şerî gerekse örfî davalarda divan en üst mahkeme olarak görev yapar halk da şikayetlerini divana iletebilirdi.

Selçuklularda olduğu gibi Osmanlı Devleti’nde de divan teşkilatı hemen hemen aynı görevi icra etmiştir. Selçuklularda Divan-ı Alâ veya Divan-ı Vezaret diye de anılan Divan-ı Saltanat’ın altında, Osmanlı Devleti’nden farklı olarak dört adet ikinci derecede divan bulunurdu. Vezirin başkanlık ettiği Saltanat Divanı’nın görev alanı idari teşkilatın tamamını kapsardı. Bu divan; berat ve resmî emirleri yayımlar ve mali işlere bakardı. Devlet işleri ile ilgili diğer görevlere ise alt divanlar bakardı. Halk, Osmanlı’da olduğu gibi Selçuklularda da; şikâyet, dilek ve arzularını divana iletebilirdi.