İslam ve Diğer Dinler Tarihi

İslam Tarihinin Kaynakları Nelerdir?

İslam Tarihinin ilk ve en önemli kaynağı Kur’an-ı Kerim’dir. Kur’an-ı Kerim’de birçok sure ve ayet inançlardan, insanlık tarihinden, diğer peygamberlerin mücadelesinden, İslam dini ve onun tebliğcisi Hz. Muhammed’in (s.a.v) hayatından bahseder.

Metodolojik olarak tasnif edildiğinde ise İslam tarihinin kaynakları: sözlü, yazılı, müzelik malzeme, tarihî ve coğrafi mekânlardır.

Sözlü kaynaklar ağızdan ağıza, nesilden nesile aktarılan ve sözle ifade edilen hususlardır. Peygamber Efendimizin (s.a.v) hayatı ile ilgili bilgilerin bir kısmı İslam’ın ilk asrında nesilden nesile bu şekilde nakledilmiştir.

Sözlü kaynaklar hiçbir zaman yazılı kaynaklar ölçüsünde güvenilir olamazlar. Ancak bunlar yazılı kaynakların bulunmadığı yerde yardımcı kaynak olarak ihtiyatla kullanılmalıdır.

Kur’an-ı Kerim
Kur’an-ı Kerim

İlk Dönem İslam Tarihi Kaynakları

Genel Kaynaklar: Kur’an-ı Kerim, Hadis Kitapları, Genel Tarih Eserleri

Müstakil Eserler: Siyer Kitapları, Meğazi Kitapları

Yazılı kaynakların en başta geleni Kur’an-ı Kerim’dir.Kur’an-ı Kerim, İslam dininin mübarek kitabı olmakla beraber o, Arapların Cahiliye Dönemi inançları, sosyal ve ekonomik durumları, Hz. Muhammed’in (s.a.v) İslam’ı yayma faaliyetleri, hayatı ile ilgili diğer bazı bilgileri ihtiva eder. İslam tarihi araştırıcısının ilk temel kaynağı Kur’an-ı Kerim’dir.

İslam Tarihinin Bazı Temel Kaynakları

Yazar Eser
İbn İshak Siretü’n-Nebeviyye
İbn Hişam Siretü’n-Nebeviyye
Taberi Tarihu’l-Umem ve’l-Mülûk
İbn Sa’d Kitabü’t-Tabakat
Belâzuri Fütuhu’l-Büldan
Vakıdî Kitabu’l- Meğazî

Diğer önemli bir yazılı kaynak ise hadis kitaplarıdır. Hadisler, Hz. Peygamber’in (s.a.v) sözleri, fiilleri (yaptıkları) ve takrirleri (huzurunda yapılan bir davranışa ses çıkarmaması)’dir. Birçok hadis kitabında Kitabü’s-Siyre (Hz. Peygamber’in hayatını anlatan) bölümü bulunduğu gibi, diğer bölümlerde de başta Hz. Muhammed’in (s.a.v) hayatı olmak üzere İslam tarihçiliğinin önemli konularına ışık tutan hadisler yer alır.

Tarihî süreç içinde İslam tarihinin kaynakları yazılı, çizili, görüntülü ve sesli malzemelerle çeşitlenmiştir. Özellikle Osmanlı tarihi araştırmacıları için bu belgeler önemlidir. Müslümanların kurduğu devletler içinde Osmanlı Devleti’nin arşiv belgeleri günümüze kadar ulaşmıştır.

Başbakanlık Osmanlı Devlet Arşiv’inden bir görünüm. Kâğıthane/İstanbul
Başbakanlık Osmanlı Devlet Arşiv’inden bir görünüm. Kâğıthane/İstanbul

Ülkemizde bulunan Osmanlı arşivlerinde, yirmiden fazla ülkenin tarihine ışık tutacak milyonlarca arşiv belgesi bulunmaktadır. Bu belgelerin en önemli özelliği çok güvenilir oluşlarıdır. Bunun yanında takvim ve yıllıklar, vakayinameler, biyografiler ve otobiyografiler, hatıralar, seyahatnameler de İslam tarihinin diğer yazılı kaynakları arasında yer alır.

Birçok tarihî kaynağı müzelerde bir arada toplanmış ve sergilenmiş olarak bulma imkânı vardır. Bunlar, özel yapılmış binalar veya açık hava müzelerinde koruma altına alınmış Müslümanlara ait değer ifade eden kalıntılardır.

Firuz Ağa Camii Kitabesi / İstanbul
Firuz Ağa Camii Kitabesi / İstanbul

İslam Tarihi Kaynakları

 

Sözlü Yazılı Arşiv Müzelik Açık Hava
Tarihî şiirler

Hikâyeler

Anekdotlar

Efsaneler

Tarihî destanlar

Menkıbeler

Fıkralar

Atasözleri

Kur’an-ı Kerim

Hadis kitapları

Siyer, Meğazî ve Genel tarih

kitapları

Tabakât ve Terâcim kitapları

Şehir ve bölge tarihleri

Hanedan tarihleri

Nesep kitapları

Fütûhat kitapları

Fermanlar

Beratlar

Hükümler

Ahitnameler

Şeriyye Sicilleri

Kitabeler

Abideler

Heykel ve zafer takları

Lahit ve mezar taşları,

Hudut ve kilometre taşları

Madalyalar

İnsan fosilleri

Örf ve adetlere ait maddî

kalıntılar

Paralar

Arma ve mühürler

Antik şehirler

Kaleler, hisarlar, surlar

Köprüler

Han ve hamamlar

Çarşılar, bedestenler

Camiler

Kümbetler, mezarlıklar,

türbeler

Tekkeler, ribatlar

Medreseler

Darüşşifalar, bimarhaneler

Tarihi coğrafyalar ve mekânlar da önemli kaynaklardır. Özellikle eski medeniyetlerin bıraktığı tarihî kalıntılar bunlardandır. Bunlara aynı zamanda açık hava kaynakları da denilir. Coğrafî mekânlar açısından örneğin; Hz. Peygamber’in (s.a.v) hayatında önemli bir yer işgal eden, savaş alanları, Mekke ve Medine’nin tarihi yapısı gibi kaynaklar, İslam tarihçiliği açısından önemlidir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir