Kategori: İslam ve Diğer Dinler Tarihi

Hz. Osman Dönemi (644-656)

- 25 Eyl 15

Hz. Osman’ın on iki yıllık halifeliğinin ilk
yarısında genellikle huzur, sükûnet, birlik ve beraberlik
hâkimdi. Önceki halifeler döneminde
başlamış olan fetihlere devam edildi. Müslümanlar,
Suriye ve Mısır’ın fethiyle birlikte Akdeniz
kıyılarına ulaşmışlardı. Hz. Osman Dönemi’nde
bir donanma hazırlanarak denizlerde de fetihlere
başlandı. 649 yılında Kıbrıs’a, 652’de Sicilya
Adası’na ve 653-54 yıllarında ikinci defa Kıbrıs’a
akınlar düzenlendi.

Bizans İmparatoru II. Kostantin, Kuzey
Afrika’daki Müslüman hâkimiyetine son vermek
üzere büyük bir donanma hazırlattı. Abdullah bin
Sa’d komutasındaki Müslüman kuvvetlerı Finike
açıklarında Zatu’s-Savarı Savaşı’nda bu donanmayı
tamamen yok etti. II. Kostantin ancak yaralı
olarak kurtulabildi.

Hz. Osman zamanında İslam orduları, doğuda
Türkistan’a kadar ilerledi. Kuzeyde Anadolu ve
Dağıstan’a, batıda Atlas Okyanusu’na ulaştı. Ayrıca
Afrika’nın kuzeyi de tamamen Müslümanların
hâkimiyetine geçti.11 Ancak Hz. Osman’ın
halifeliğinin ikinci yarısında, 650 yılından itibaren
Müslümanlar arasında küçük çaplı sürtüşmeler
baş gösterdi. Kûfe, Basra, Şam ve Mısır gibi
önemli merkezlerde ve hatta başkent Medine’de iktidara karşı kişi ve gruplar ortaya çıkmaya başladı. O,
valiliklere genellikle yakın akrabalarını ve Beni Ümeyye’ye yakınlığıyla bilinen kişileri tayin ediyordu. Bu
uygulamalar sahabeler tarafından hoş karşılanmadı. Yine akrabalarına bağışlarda bulunması da eleştirilere
sebep oldu.

Hz. Osman, uygulamalarını eleştiren sahabelere karşı bazen sert de davrandı. Hatta bazılarını sürgüne
gönderdi. Bu sahabilerin önde gelenlerinden Ebu Zer, Suriye’de Muaviye’yi bir kısım harcama ve tasarrufları
sebebiyle tenkit ediyordu. Onun bu görüşleri, özellikle fakir halk ile yönetim karşıtı kimseler arasında
ilgi görüyordu. Bu durum iktidar ile zenginler aleyhine bir hareketin başlamasına neden oldu. Ebu Zer’le
Şam Valisi Muaviye’nin arası açılınca Muaviye durumu Hz. Osman’a bildirdi. Sonunda Ebu Zer, Medine
yakınlarında Rebeze’de zorunlu ikamete tabi tutuldu.

İslam’ın farklı bölgelere yayılması, Kur’an’ın çoğaltılmasını zorunlu hâle getirdi. Çoğaltılan Kur’an
nüshalarının vilayetlere gönderilmesi Müslümanların çoğunluğu tarafından olumlu karşılandı.
Hz. Osman, vilayetlerden Medine’ye gelen çeşitli grupları toplayarak kendisine yapılan suçlamalara
karşı şu cevapları vermiştir:

• Kur’an’ı ana nüshadan çoğaltıp geri kalanları yaktırması
konusunda, Kur’an’ın Allah katından geldiği
gerçeğini dikkate alarak hareket ettiğini beyan
etti.

• Hz. Osman, Mekke’den Taif’e sürülen Hakem bin
Ebu’l As’ın geri dönmesine kendisinin değil, Hz.
Peygamber’in izin verdiğini söyledi.

• Vali tayin ettiği kimselerin bu işe ehil olduklarını
belirten Hz. Osman, kendisini Hz. Peygamber’in
Üsame’yi ordu komutanı tayin ettiği zaman ona yapılan
itirazları hatırlatarak savundu.

Görünen ve dile getirilen bu gerekçeler yanında, Hz.
Osman’a karşı isyanın oluşmasında başka sebepler de
göze çarpmaktadır. Bu konuda, fetihlerin yavaşlaması, sahabe neslinin azalması ve merkezden uzaklaşmaları,
sahabelere bakış açısının değişmesi, yeni fethedilen bölgelerde İslam’ın tam olarak sindirilememesi,
asabiyet ve kabile taassubunun yeniden ön plana çıkması gibi hususlar zikredilebilir.
656 yılının nisan ayında Mısır, Kûfe ve Basralılardan oluşan muhalif gruplar, hac gerekçesiyle yola
çıktılar. Bunlar halifenin görevden uzaklaştırılmasını istiyorlardı. Hz. Ali, Mısır’dan gelen asilerle konuştu.
Bu görüşmelerden sonra görevden alınan Mısır valisinin yerine Hz. Ebu Bekir’in oğlu Muhammed vali
tayin edildi.

Medine’den ayrılan isyancı gruplar, çok geçmeden kendilerinin öldürülmesini emreden bir mektup ele
geçirdikleri gerekçesiyle geri döndüler. Mektup, halifenin mührünü taşıyordu. Fakat Hz. Osman, mektuptan
haberi olmadığını söyledi. Sonunda mektubun, halifenin haberi olmadan, onun ağzından katibi Mervan
tarafından yazıldığı iddiası ön plana çıktı. Bunun üzerine isyancılar halifeden Mervan’ı kendilerine teslim
etmesini istediler. Talepleri kabul edilmeyince
halifenin evini kuşattılar. Bir grup isyancı içeri
girerek Hz. Osman’ı şehit etti.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Sitede Ara
Reklam
Reklam

2005'den beri... - Tarihbilimi.gen.TR