Osmanlı Devleti Tarihi

Fransız İhtilali’nin Osmanlı Devleti’ne Etkileri

Fransız İhtilali’nin Osmanlı Devleti’ne etkisi daha çok olumsuz yönde oldu. Çok uluslu bir yapıya sahip olan Osmanlı Devleti’ndeki azınlıklar, milliyetçilik akımının etkisiyle ayaklandılar. Bu ayaklanmaların sonucunda Osmanlı toprak kaybına uğradı. Fransız İhtilali’nin yaygınlaştırdığı fikirler olan insan hakları, eşitlik, özgürlük, hukukun üstünlüğü gibi düşünceler Osmanlı aydınlarını etkileyerek Tanzimat Fermanı’na ve meşrutiyetin ilanına zemin oluşturdu.

Batı’da 16.yüzyıl sonları ile 16.yüzyılda meydana gelen Rönesans ve Reform hareketleri sonucu başlayan uyanış hareketi, 17.ve 18.yüzyıllarda düşünce, bilim, kültür ve sanat alanlarında büyük gelişmelere neden oldu. Bu gelişmelerin en önemlisi halk tabakalarının özgürlük, eşitlik ve adalet kavramlarının meşru hak olarak görme bilincine ulaşmasıdır. Mutlakiyetçi devlet yapısına ve kutsallaştırılmış krallık yönetimine karşı halkın itaati sarsılmaya başlamıştır. Aydınlanan ve bilinçlenen toplumlar baskıcı, adaletsiz ve acımasız devlet düzenine karşı çıkılması gerektiği bilincine ,devletin halka eşit, şefkatli ve insanca davranmak zorunda olduğu anlayışına büyük ilgi gösterdiler. Aklı ve dengeyi ön plana çıkaran Aydınlanma döneminde dar kalıplı ve değişmesi mümkün olmayan düşünce sistemi etkinliğini yitirmiş, yerine özgür düşünce, araştırma ve yaşama arzusu egemen olmaya başlamıştır.

Avrupa’daki bu gelişmeler, Fransız İhtilali’nin oluşmasında oldukça önemli bir etkiye sahiptir. Fransa’yı yöneten kral , devlet ve toplumu Tanrı adına yönettiğini, bütün kudretini Tanrı’dan aldığını, halka kabul ettirmişti. Soylular, ruhban sınıfı, burjuvalar ve köylüler (köleler) gibi sınıfsal bir sosyal yapının bulunduğu Fransa’da nüfusun % 90’dan fazlasını teşkil eden köylüler adeta köle gibi yaşamaktaydı. Bütün hakları kısıtlanan ve gittikçe sefalete sürüklenen halk yukarıda belirtilen gelişmelerle bilinçlendi. Amerika’daki bağımsızlık ve özgürlük hareketinin başarıya ulaşması Fransa’da özgürlük arzusunun harekete geçmesinde etkili oldu. Kralın baskıcı tutumunun artması , yeni vergilerle halkı iyice yoksullaştırmaya çalışması bardağı taşıran son damla oldu ve 14 Temmuz 1789’da başlayan Fransız İhtilali kralın egemenliğine son verdi.28 Ağustos 1789’da yayınlanan “İnsan ve Vatandaş Hakları Bildirgesi” ile bütün insanların özgür ve eşit olduğu , sınıf ayrımının ortadan kaldırıldığı ilan edildi. Devlet ve toplum düzeni özgürlük, adalet ve eşitliği esas alan köklü değişikliklere yöneldi. ”Egemenliğin ulusa ait olduğu” 1791 Anayasasında yer aldı.

Fransa’da meydana gelen bu köklü değişimler gücünü Tanrı’dan aldığını söyleyen diğer mutlak krallık yönetimlerini de sarsmaya başladı. Demokratik devlet düzeni özgürlük, eşitlik, adalet ve ulusçuluk düşünceleri diğer Avrupa ülkelerine de yayıldı. Avrupa’nın mutlakiyetçi krallıkları Fransa’da meydana gelen özgürlük hareketlerini boğmak için harekete geçtiler. Avusturya, Prusya, İngiltere ve İspanya Fransa’ya savaş açtılar. İhtilal Savaşları olarak bilinen ve 1793-1815 yılları arasında meydana gelen savaşlar özgürlük ve ulusçuluk akımlarını daha da güçlendirdi. Avrupa’da 1830 ve 1848 İhtilalleri mutlakiyetçi krallıkların sonun getirdi. Demokratik devlet ve toplum düzeni , devletin laikleştirilmesi ve milli devlet yapısı gibi oluşumlar hız kazandı. Yeni ortaya çıkan kavramlar ve yapılanmalar yalnızca Avrupa’yı değil tüm dünyayı etkiledi. Özellikle çok milletli devletler ,bu milliyetçilik akımlarıyla sarsıldılar.

Çok milletli bir devlet olan Osmanlı Devleti de milliyetçilik akınlarının devleti parçalamaya yönelik eylemlerinin odak noktası oldu. Osmanlı Devleti’ni parçalamayı ve çökertmeyi hedef alan devletler Balkanlardan başlamak suretiyle yaptıkları kışkırtmalar sonucu milliyetçi ayaklanmalar çıkardılar. Yunanlılar, Sırplar, Bulgarlar başta olmak üzere tüm balkan milletleri bu ayaklanmalara katıldılar. Özelikle Ruslar, Türkleri Balkanlardan atmak , boğazları ele geçirmek ve sıcak denizlere inmek amacıyla Panislavist hareketlerle Balkan milletlerini kendi amaçları doğrultusunda kullandı. Osmanlı Devleti ayaklanmaları bastırmak için uğraştıysa da siyasi, ekonomik ve askeri bakımlardan büyük kayıplara uğradı. Avrupa devletleri ve Ruslar ayaklanan milletleri desteklediler. Osmanlı Devleti’nin içişlerine karıştılar ve her türlü baskıda bulundular.1829 yılında Yunanlılar bağımsızlığının kabulüyle başlayan süreci yıkılışa kadar devam etti.

Fransız İhtilalinin meydana getirdiği akımlar 19. Yüzyılın sonlarına doğru Türk aydınlarını da etkiledi. Gerek Avrupa’da öğrenim görürken oradaki milliyetçilik akımlarından etkilenmeleri ,gerekse Osmanlı Devletinde azınlıkların meydana getirdikleri aynı amaçlı ayaklanmalar Türk aydınlarının önce kültürel nitelikte başlayan ve daha sonra siyasallaşan milliyetçilik anlayışını ortaya çıkardı. Türkçülük adı altında başlayan bu akım ,Milli Mücadelede Atatürk tarafından ulusal birlik, beraberlik, vatan ve millet sevgisi anlayışıyla harekete geçirildi. Bağımsızlık kazanıldıktan sonra Atatürk, kurduğu Türkiye Cumhuriyeti’ni bir milli devlet haline getirmek için siyasal, sosyal, ekonomik ve kültürel alanlarda köklü inkılaplar yaptı.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir